Validisme - ableisme

 

Validisme is discriminatie, marginalisatie en stigmatisering van mensen met een fysieke, zintuiglijke of verstandelijke beperking, een chronische ziekte of een psychische aandoening. Soms wordt ook neurodivergentie als een aparte categorie genoemd.

Het is een systeem dat er van uitgaat dat de samenleving ingericht moet worden alsof er een standaard norm is voor lichaamsbouw en/of functioneren en dat alle mensen zich moeten aanpassen om daaraan te voldoen c.q. daar in te passen.
Mensen die van die norm afwijken worden benadeeld.

Validisme uit zich op allerlei manieren: in taalgebruik, institutionele structuren, ( georganiseerde, formele en informele regels en systemen binnen organisaties), toegankelijkheid, sociale omgang en geïnternaliseerde vooroordelen.

Soms wordt validisme gezien als een vertaling van ableisme.

Maar het kan ook zijn dat ableisme gezien wordt als een stapje verder.
Dan is het een systeem van overtuigingen dat sommige mensen waardevoller zijn dan anderen, vanwege hun lichamelijke mogelijkheden, geestelijke mogelijkheden of zelf-identificatie, en de gedragingen die het gevolg zijn van deze overtuigingen.

Soms kom je ook een ander onderscheid tegen:
Validisme: discriminatie ten gunste van mensen zonder beperkingen.
Ableisme: discriminaatie tegen mensen met een beperking.

Validisme en ableisme hebben duidelijke kenmerken op diverse gebieden.

• Interacties: 
  Gedrag in dagelijkse interacties, bijvoorbeeld mensen die de begeleider aanspreken in plaats van de persoon met een beperking zelf, of spreken over jij en zij als tegenpolen.
  
  
• sociale invloeden:
  Bv. vooroordelen en stereotypen die uitgedrukt worden in gesprekken en gedragingen en die ook door de media worden uitgedragen. 
  Mensen met dwerggroei gebruiken in komische films.
  
  
• systemen
  In maatschappelijke structuren zoals wetgeving, beleid, voorzieningen en o.a. communicatie van overheidsinstanties wordt uitgegaan van een modelpersoon. Ontoereikende ondersteuning valt hier ook onder.
  Het uit elkaar halen van echtparen waarvan een persoon een beperking heeft of krijgt valt hier ook onder. (Denk aan behandeling dementerende ouderen.)
  
  
• architectuur:
  De toegankelijkheid en inrichting van de openbare ruimte is alleen gericht op de modelpersoon. Bv te hoge spiegels, gebrek aan openbare toiletten, te kort groene verkeerslichten, te hoge richting aanwijzingen.
  
  
• vooroordelen: 
  bv dat rolstoelgebruikers ook een geestelijke storing hebben, dat iemand die wel eens een psychose heeft constant in een waanwereld verkeert, dat iemand die niet kan lopen bepaalde administratieve taken niet aankan, dat een kind met een beperking maar naar het speciaal onderwijs moet gaan.
  
  
• taalgebruik
  
  bv. negatieve of stigmatiserende woorden, zoals 'idioot', 'gek' of 'achterlijk'.
  
  
• Internalisatie:
  Iemand met een beperking neemt de negatieve en stigmatiserende denkbeelden over zichzelf en/of zijn groep over en denkt en handelt ernaar dat hij van minder waarde is voor de maatschappij.
  

Validisme is schadelijk.

1. Het ondermijnt de waardigheid en zelfrespect van mensen met een beperking.
2. Het sluit mensen uit.
3. Veroorzaakt kansen-ongelijkheid.
4. Het polariseert en bevestigt foute vooroordelen.
5. Het is een vorm van discriminatie die in strijd is met de Grondwet. ***
6. Het voorkomt het gebruik van aanwezige talenten die van belang kunnen zijn voor de maatschappij.

Acties tegen validisme.

1. zelf reflectie:
   Wees je bewust van je gedachten, taalgebruik en gedragingen. Corrigeer jezelf.
   
   
2. sociale reflectie:
   observeer wat er in je omgeving gebeurt. Kijk niet alleen hoe mensen zich gedragen, maar ook naar hoe zit het met toegankelijkheid, regels, zowel mondeling als schriftelijk taalgebruik.
   Hoe gaat iemand met een beperking met zichzelf om?
   Valt je iets op? Spreek er dan over.
   
   
3. Als je zelf een beperking hebt is het net zo belangrijk om kritisch naar jezelf te kijken. Accepteer je te veel? Wordt je buitengesloten? Wordt er over je hoofd heen beslist terwijl je zelf je stem wilt laten horen?

• 
  

***
De Nederlandse wetten tegen discriminatie zijn gebaseerd op de Grondwet en specifieke wetten zoals de Algemene wet gelijke behandeling (AwGB) en het Wetboek van Strafrecht. Deze wetten verbieden direct en indirect onderscheid op basis van diverse gronden, zoals ras, geslacht, leeftijd, handicap, seksuele geaardheid, godsdienst en politieke gezindheid.

Belangrijkste wetten

• Grondwet:
  Artikel 1 van de Grondwet stelt dat iedereen in gelijke gevallen gelijk behandeld moet worden en dat discriminatie op welke grond dan ook niet is toegestaan.
  
  
• Algemene wet gelijke behandeling (AwGB):
  Deze wet is een uitwerking van het discriminatieverbod en verbiedt onderscheid op basis van onder andere geslacht, ras, godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, handicap, seksuele geaardheid en burgerlijke staat in veel situaties.
  
  
• Wetboek van Strafrecht:
  Bepaalde vormen van discriminatie, zoals het aanzetten tot haat of het weigeren van goederen en diensten, zijn strafbaar gesteld in de artikelen 137c tot en met 137g en 429quater.
  
  
• Arbowet:
  De Arbowet verplicht werkgevers om beleid te voeren tegen discriminatie op het werk en risico's hieromtrent in kaart te brengen. 
  
  

Daarnaast bestaat er nog het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, vaak afgekort als VN-verdrag handicap (Engels: Convention on the Rights of Persons with Disabilities, CRPD). Het is een internationaal mensenrechtenverdrag van de Verenigde Naties. Het heeft als doel de rechten en waardigheid van personen met een beperking te waarborgen en te beschermen. Dit verdrag werd op 13 december 2006 aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en trad in werking op 3 mei 2008. Inmiddels hebben 186 overheden, landen of supranationale instanties het verdrag geratificeerd, waaronder de Europese Unie (23 december 2010), België (2 juli 2009) en Nederland (14 juni 2016).

.